The Times They are А-Changing

"There's a battle outside
And it is ragin'
It'll soon shake your windows
And rattle your walls
For the times they are a-changing."

Идејата за овој напис се зачна во текот на минатата недела, една презафатена и исполнета недела. Дел од презафатеноста сочинуваше и едно неофицијално предавање на факултет што го остварив заедно со уште две колешки, а по покана на поранешна професорка. Предавањето беше за различните видови на пишување и начините на кои студентите можат понатаму да ги применат вештините стекнати за време часот по академско пишување. Освен што целото искуство беше извонредно (презентирањето рамо до рамо со колешките кои ги почитувам, како и поканата од професорката на која и' се восхитувам), во еден момент додека разговаравме со неколку години помладитe колеги се наметна прашањето: Зошто младите во Македонија не размислуваат за собирање работно искуство во нивното CV-а уште пред да дипломираат? Зошто во Македонија никој не обрнува внимание на CV-то?

Кога професорката го постави ова прашање погледот ми прелета преку сите присутни во просторијата. Никој не изусти ни збор, а се чувствував како да знам што сите размислуваат. Премолчено сите си дадовме ист одговор на прашањето: затоа што не е ни важно какви квалификации имаш и колку импресивно CV имаш – нечии врски и познанства во нашата земја вредат повеќе од тоа. Кога започнало ова кај нас не ни знаеме, уште откако знам за себе и за оваа наша држава, знам дека постои изразот „со врски“ и дека тој е законот кој може да победи с'е друго. Понекогаш се потсетувам на психолошките експерименти врз мајмуни. Имено, за време овие експерименти неколку мајмуни биле затворени во еден кафез, во кој имало висока скала и на врвот на скалата се наоѓала банана. Кога некој од мајмуните ќе се качел горе да ја јаде бананата, сите други мајмуни биле полевани со вода (или пак ги удирале со електрични шокови, не сум сигурна). Така, преку условен рефлекс мајмуните сфатиле дека е лошо да се јаде бананата и го напаѓале секој што ќе се обидел да допре до неа. И така, генерации и генерации мајмуни во кафезот се смениле, а кога некој ќе скокнел по бананата, си поминувал лошо без и воопшто да знае зошто. Ние пак, никој не напаѓаме, од никого не се браниме, ама правиме нешто многу слично – се однесуваме пасивно и ги прифаќаме „врските“ како да се нешто природно, без воопшто и да се распрашаме „Кој ли ги воведе?“ Кој го има тоа право да ми го земе работното место, а притоа да има помалку квалификации од мене?

Искрено, не знам каде лежи одговорот, а и не знам дали вреди да се трага по него. Но, знам дека во последниве неколку години откако животот ме донесе на возраст да се наоѓам во постојаните превирања на пазарот на трудот, увидов дека има луѓе кои ќе успеат преку старото добро правило „со врски“ и друг вид на луѓе – кои ќе успеат преку вложување на сопствена пот и труд. Не знам дали нечиј успех е „поуспешен“, но знам дека успехот до кој се трудам да стигнам јас носи повеќе благосостојба. И што повеќе н'е има како мене, луѓе кои се трудиме да постигнеме нешто на своја рака, с'е повеќе ќе ги заплашуваме оние кои го користат туѓиот авторитет за да се здобијат со нешто во животот. Не верувам дека ќе ги истиснеме, ама во мене има едно делче што ме тера да верувам дека нареден пат кога ќе одржам предавање за пишување на студенти од трета година, тие со сета жилавост и енергија ќе се втурнат во мисијата наречена „пополнување на своето CV со работно искуство“ затоа што и тоа ќе тежи на пазарот, и тоа многу повеќе или барем еднакво колку што тежат нечии познанства. И уште повеќе, се надевам дека кога еден ден ќе имам семејство и на децата ќе им зборувам за непотизам, корупција, мито и врски, тие ќе ме гледаат со подзината уста и со неверување за феномените што постоеле во светот во кој живееле нивните родители. Свет за кој тие самите, се надевам, ќе слушаат само од нечии кажувања.